płaskostopie poprzeczne, Płaskostopie podłużne

Stopa jest stabilną podporą ciała i zarazem amortyzatorem. jako amortyzator zapobiega wraz ze stawem kolanowym niebezpiecznym wstrząsom podczas chodzenia, biegania i skoków. prawidłowo zbudowana stopa to układ elastyczny o trzech głównych punktach podparcia. elastyczność zawdzięcza łukowatemu ustawieniu kości stopy tworzących sklepienie poprzeczne i podłużne jak też dużej ruchomości konstrukcji kostnej i elastyczności więzadeł spajających kości stopy.

Anatomia stopy Najogólniej można wyróżnić kości stępu, śródstopia i palców. Jest ich 27, są połączone stawami i więzadłami. Więzadła zgodnie ze swą nazwą są podobne do bardzo silnych i elastycznych linek – mocują głowy kości do siebie w stawach i utrzymują na swoim miejscu. Więzadła stabilizują całą stopę (biernie) a mięśnie (czynnie).

Anatomia stopy Prawidłowo zbudowaną stopę podpierają dwa łuki kostne – poprzeczny i podłużny. Płaskostopie polega na spłaszczeniu lub obniżeniu tych łuków podbicia, w taki sposób, że cała podeszwa dotyka podłoża. Jeśli deformacji ulegają wszystkie kości śródstopia, rozwija się również płaskostopie poprzeczne – stopa się robi szeroka i mało elastyczna.

Stopa zbudowana prawidłowo wspiera się o podłoże trzema punktami: piętą głową pierwszej kości śródstopia głową piątej kości śródstopia.

Człowiek na drodze ewolucji przyjął wyprostną postawę ciała. Utrzymanie sylwetki spionizowanej, a więc równowagi na małej podstawie stóp stało się możliwe dzięki wyspecjalizowanej kontroli mięśniowo-więzadłowej. Umożliwiała ona szybkie i doskonałe przemieszczanie się człowieka. Jednak dłuższe przebywanie w pozycji wysokiej w znacznym stopniu obciąża kręgosłup, kończyny dolne, a w nich stopy.

Stopa się rozwija Ludzka stopa, od chwili, gdy przychodzimy na świat, do momentu, gdy stajemy się dorośli, niemal cały czas zmienia swój kształt. Przyjmuje się, że u dziewczynek stopa kształtuje się do roku życia, u chłopców zaś do około roku życia (chłopcy po prostu później rozwijają się fizycznie).

Płaskostopie występuje najczęściej jako wada nabyta i może pojawić się w każdym wieku. U dzieci do około 5 roku życia gruba tkanka tłuszczowa na podeszwowej powierzchni stopy osłania jej sklepienie i nadaje wygląd zbliżony do płaskostopia.

Dzieci do 4 roku życia nie powinny nosić butów z profilowaną wkładką (stopa ma jeszcze słabe mięśnie, które muszą same nabrać siły, by prawidłowo wysklepić podeszwę.  Nie należy jej więc podpierać, bo mięśnie ulegną ,,rozleniwieniu”, co może doprowadzić do płaskostopia w późniejszym wieku). Dzieciom, które rozpoczynają naukę chodzenia warto polecić specjalną serię obuwia buty memo start

Obserwując ślady naszego malucha na piasku lub w mokrej łazience często możemy zaobserwować, że jego stopy są płaskie. Nie jest to jednak powód do niepokoju.

Mięśnie dziecka nie są jeszcze dostatecznie rozwinięte. Jeżeli nawet wykształcił się już łuk stopy, to przykrywa go gruba poduszeczka tłuszczowa. Prawidłowo znika ona u dziecka w wieku 4 lat, wtedy można już zaobserwować wyżłobienie stópki. Jeśli jednak u czterolatka nadal obserwujemy płaskostopie, konieczna jest wizyta u specjalisty.

W miarę opanowywania chodzenia dziecko stawia stopy bliżej siebie, następuje doskonalenie funkcji mięśni stabilizujących stopę. Zaczynają się zaznaczać łuki stopy. Powyżej 5 roku życia u dzieci w wieku szkolnym występuje płaskostopie, zwane wczesnodziecięcym. Dotyczy ono szczególnie dzieci o słabych mięśniach i więzadłach. Taki rodzaj płaskostopia pogłębia się pod wpływem wysiłku fizycznego i nadmiernych obciążeń. U młodzieży w okresach nadmiernego wzrostu, na skutek dysproporcji między obciążeniem, a wydolnością mięśniową, występuje tzw. pozorne płaskostopie.

Ocena stopy, kończyny i sposobu chodu dziecka : oglądamy kształt i budowę stopy, poszukujemy deformacji oglądamy buty dziecka – nierównomierne niszczenie podeszwy jest sygnałem nieprawidłowości dziecko zgłasza dolegliwości bólowe stóp, kolan lub całej kończyny dziecko budzi się w nocy z powodu kurczu łydek dziecko chodzi nieregularnie, potyka się na prostej drodze, stopy są stawiane do środka lub na zewnątrz

Ocena stopy, kończyny i sposobu chodu dziecka : wydaje się, że dziecko ma jedną z kończyn krótszą widoczna jest koślawość pięt i kolan dziecko ma trudności ze staniem w jednym miejscu częste upadki, trudności z bieganiem, szybkie zmęczenie, brak chęci do spacerowania dziecko informuje, że ma często chłodne stopy

Sygnały alarmowe u dzieci uczących się chodzić często obserwujemy chodzenie na paluszkach. po około miesiącu maluch powinien zacząć już stawiać najpierw piętę, a potem palce. podczas chodzenia przednia część jego stopy zawija się do środka. Najprawdopodobniej mamy wtedy do czynienia z przywiedzeniem przedstopia.

Sygnały alarmowe gdy przy bocznej kostce dziecka skóra,,marszczy się”, a stopa ustawia się piętą w dół, najprawdopodobniej jest to stopa płasko- koślawa lub piętowa.

Płaskostopie rozwija się z powodu nadmiernych i nieprawidłowych obciążeń. mięśnie stopy przystosowane są do krótkich, dynamicznych wysiłków (jak podczas chodu i biegu). długotrwałe stanie, szczególnie u osób z nadwagą i zaburzeniami krążenia krwi (żylaki!) prowadzi do przeciążenia najpierw mięśni, a następnie więzadeł i stawów. kolejnym etapem jest powstawanie utrwalonych zniekształceń i zmian zwyrodnieniowych stawów stóp

Płaskostopie poprzeczne mamy do czynienia wówczas, gdy przeciążenia stopy spowodowane nadwagą lub noszeniem niewygodnego obuwia powodują spłaszczenie i obniżenie poprzecznego sklepienia stopy.

Płaskostopie podłużne polega na obniżeniu lub całkowitym zaniku sklepienia podłużnego stopy. łatwo je rozpoznać, gdy podczas stania nie widać łuku po wewnętrznej stronie stopy, a obuwie, w którym często chodzimy ma podeszwę startą po wewnętrznej stronie

Koślawość stopy Pojawia się na skutek niewydolności mięśnia piszczelowego tylnego lub mięśnia strzałkowego długiego Mięsień piszczelowy tylny ustawia prawidłowo kość łódkowatą w stosunku do główki kości skokowej. Niewydolność w/w mięśnia powoduje, że nie ustabilizowana w fazie podparcia kość łódkowata zsuwa się ku stronie zewnętrznej główki dając obraz stopy płasko-koślawej odwiedzionej

Mięsień strzałkowy długi Okrążając zewnętrzny brzeg stopy, przyczepia się do I kości śródstopia, dociskając główkę tej kości do podłoża, co tworzy czynny punkt podparcia Przeciążenie w/w mięśnia (długotrwała pozycja stojąca, nadwaga) powodują zmniejszenie przyparcia głowy I kości śródstopia do podłoża. Odtworzenie trzeciego punktu podparcia uzyskuje się przez zwiększenie koślawości stopy (stopa płaska statyczna)

3 stopnie deformacji stopy płaskiej I st.-w pozycji stojącej na jednej nodze, badany może czynnie skorygować deformacje. II st.-w pozycji obciążania stopy nie może czynnie skorygować deformacji, natomiast w odciążeniu możliwa jest korekcja czynna lub bierna (supinacja stopy i zgięcie podeszwowe I kości śródstopia) III st.- w pozycji odciążenia nie jest możliwa korekcja bierna (stopa płaska usztywniona)

Tekst powstał na podstawie prezentacji Dr n. med. Bożena Okurowska-Zawada – Klinika Rehabilitacji Dziecięcej UM w Białymstoku

Zdrowe stopy u dzieci

koślawość kolan

W trosce o zdrowie stopy naszych dzieci warto zadbać o nie już od pierwszych momentów. Nowonarodzone dziecko ma charakterystycznie ustawione nóżki. Kształtem przypominają one literę ”O” (kolana szpotawe), strona podeszwowa stopy skierowana jest delikatnie ku stronie wewnętrznej, a paluszki stóp skierowane są ku sobie. Niemowlęta wykazują dużą aktywność w obrębie nóg i stóp, potrafią poruszać paluszkami, rozstawiać je, poruszać każdym z osobna, zaciskać je i wkładać do buzi.
Kolejnym etapem, a może najważniejszym, z pewnością natomiast wyczekiwanym przez każdego rodzica jest nauka chodzenia. Dzieje się to najczęściej między 13, a 15 miesiącem życia. Maluch przemieszcza się jeszcze na czworakach, ale coraz częściej wybiera pozycję horyzontalną. Dziecko w tym wieku stawia nóżki szeroko, są one zgięte w kolanach oraz w stawach biodrowych. Ułatwia to utrzymanie równowagi ciała. U większości dzieci obserwuje się szpotawe ustawienie nóżek. Paluszki stóp ułożone są promieniście. Po stronie podeszwej występuje poduszka tłuszczowa, co powoduje tak zwane płaskostopie fizjologiczne. Płaskostopie fizjologiczne spowodowane jest również tym, iż mięśnie i więzadła maluszka są jeszcze słabe i nieprzystosowane do dźwiganie jego masy ciała. W miarę rozwoju dziecka aparat mięśniowo-więzadłowy wzmacnia się, a poduszeczka tłuszczowa zanika , co następuje w około trzecim roku życia dziecka. Pojawia się łuk między piętą, a paluchem.


Kiedy mamy do czynienia z płaskostopiem fizjologicznym, a kiedy to już jest wada stopy?

Płaskostopie, inaczej platfus, to zniekształcenie stopy polegające na obniżeniu się łuków kości , które decydują o nieprawidłowym ułożeniu stopy na podłożu, w rezultacie stopa staje się płaska. Stopa o prawidłowej budowie nie dotyka podłoża całą powierzchnią, jej kości układają się w łuk. W przypadku płaskostopia cała stopa przylega do podłoża. Kości w takiej stopie ułożone są w lini prostej. Prawidłowo zbudowana stopa wspierana jest o podłoże w trzech punktach: piętą, głową pierwszej kości śródstopia, głową piątej kości śródstopia.
Fizjologiczne płaskostopie zanika około 4-5 roku życia dziecka, stopy dziecka powinny być już finalnie ukształtowane. Rodzic powinien przede wszystkim obserwować swoje dziecko. To jakie ślady stóp zostawia dziecko po wyjściu z kąpieli lub na mokrym piasku, może wskazywać na płaskostopie. Ślady prawidłowo zbudowanej stopy powinny odbijać przodostopie, palce, zewnętrzny brzeg oraz pięty. Można także poprosić, by dziecko stanęło na palcach. Wtedy zwracamy uwagę na brzeg przyśrodkowy stopy, czy jest on prawidłowo wydrążony. Warto zwrócić uwagę na obuwie. Osoby z płaskostopiem mocniej zdzierają podeszwę od strony przyśrodkowej.
Często wraz z zanikiem łuków stopy dochodzi także do innych wad np. koślawego palucha. Koślawy paluch czyli halluks, występuje głównie u kobiet. Jest wynikiem słabej konstrukcji więzadłwo-stawowej. Głowa pierwszej kości śródstopia wystaje przyśrodkowo, a paluch odchyla się w bok, pojawia się stan zapalny. Przyczyną koślawego palucha są głównie predyspozycje genetyczne, ale także źle dobrane obuwie.

Jakie są rodzaje płaskostopia?

Wyróżniamy dwa rodzaje płaskostopia w zależności od tego, który łuk jest zdeformowany. Płaskostopie podłużne występuje przy obniżeniu łuku przyśrodkowego. Płaskostopie poprzeczne występujące w wypadku obniżenia łuku poprzecznego przedniego.

Skąd się bierze płaskostopie i jak je leczyć?

Przyczyny płaskostopia są dwojakie: wrodzone i porażenne. Przyczyną wady może być krzywica, czyli niedobór witaminy D, niezbędnej do budowy kości. W zapobieganiu jej najważniejsze jest podawanie dzieciom witaminy D, w dawce ustalonej przez lekarza, częste spacery, a także dieta bogata w wapń i fosfor (warzywa, mleko, sery i inne przetwory mleczne). Przyczyną płaskostopia u dzieci może być chodzenie w nieodpowiednim obuwiu oraz duża masa ciała.
Leczenie płaskostopia u dzieci jest najczęściej zachowawcze polegające na gimnastyce, noszeniu wkładek i obuwia ortopedycznego. Gimnastyka powinna obejmować rozruszanie mięśni poprzez podnoszenie stopami woreczków z ryżem, turlanie stopami piłeczek, chodzenie na zewnętrznych krawędziach stóp oraz na palcach. Jak najczęściej dziecko powinno chodzić bosą stopą po nierównych powierzchniach, na przykład po piasku, trawie. Szczególnie wtedy aktywują się mięśnie całych stóp. Nierzadko lekarz ortopeda zaleca noszenie wkładki ortopedyczne dziecięce oraz robionych na zamówienie butów ortopedycznych. Należy jednak pamiętać, że noszenie wkładek pomaga zachować jednak tylko prawidłowy kształt stopy uzyskany poprzez ćwiczenia. W ciężkich przypadkach konieczne jest niestety leczenie operacyjne.

Najlepsza profilaktyka to odpowiednie buty.

Oprócz wspomnianej suplementacji witaminą D, rodzice w trosce o prawidłowy rozwój stóp u swoich dzieci powinni zwrócić szczególną uwagę na dobór obuwia. Płaskie stopy mają najczęściej te dzieci, które uczyły się chodzić w złym obuwiu. Ortopedzi alarmują, że płaskostopie dotyczy coraz to większej liczby dzieci. Może być całkowicie wyleczone, lecz pamiętać trzeba o stabilnym oparciu, jakim jest obuwie. Wybierając buty dla maluszka powinniśmy kierować się nie modą, ale zdrowiem, warto skonsultować się z lekarzem ortopedą odnośnie planowanego zakupu. Ogólnym zaleceniem specjalistów jest dobieranie obuwia z odpowiednich materiałów oraz o wysokiej jakości wykonania. Buty powinny być ze skóry albo nieimpregnowanego płótna, co zapewni odpowiednią wentylację. Podeszwa powinna być sprężysta, zapewniająca odpowiednią amortyzację. Spody bucików powinny się łatwo zginać tam gdzie zaczynają się palce dziecka. Najlepiej, aby buty sięgały ponad kostkę, były sznurowane lub zapinane na rzepy. Tylna część butów, czyli zakładka musi być sprężysta, aby wspomagać prawidłowe ułożenie stopy. Dobierając rozmiar powinien on być 5-8 mm większy niż stopa dziecka, stopy dziecka przesuwają się do przodu przy każdym ruchu oraz bardzo szybko rosną. Tanie buty profilaktyczne można zakupić w internetowym sklepie www.tomcio.pl. Sklep tomcio.pl został polecony przez zaprzyjaźnionego fizjoterapeutę, który sam kupuje tam buty swoim dzieciom.

Należy upewnić się, że buty mają podparcie dla łuku stopy. Buty powinny być dopasowane indywidualnie dla każdego dziecka. „Nie wiedziałam, że dziecko nie powinno chodzić w butach po starszym rodzeństwie”- mówi mama małej Oli. „Dopiero lekarz ortopeda powiedział mi, że w ten sposób mogę zaszkodzić córce i zdeformować jej stopy”.

Co można zrobić dla rozwoju zdrowych stóp dzieci?

Przede wszystkim oberwać dziecko. Niepokojące zachowania, anomalia w budowie powinny nas skłonić do wizyty u lekarza. Należy dać dziecku wystarczającą ilość czasu na naukę chodzenia. Nie należy specjalnie zachęcać dziecka, ani go poganiać, stanie ono o własnych siłach, kiedy będzie na to gotowe. Kolejnym ważnym etapem, co podkreślają ortopedzi, jest zakup odpowiedniego obuwia profilaktycznego. Obuwie powinno być dostosowane do indywidualnych potrzeb dziecka. Nie zapominajmy również o pozwoleniu dziecku chodzeniu na bosaka, jest to idealne ćwiczenie dla małych nóżek. W razie jakichkolwiek wątpliwości, nie czekajmy, kierujmy nasze kroki do lekarza specjalisty.